Het valt vandaag moeilijk te begrijpen dat een goede
tachtig jaar geleden een golf van enthousiasme en strijdbaarheid doorheen de Europese arbeidsklasse rolde. De Russische revolutie had de doodsklokken
ingeluid voor het kapitalisme en het socialisme was binnen handsbereik. Maar
de leidinggevende figuren van de Europese arbeidersbeweging dachten er anders
over.
Het valt vandaag moeilijk te begrijpen dat een goede
tachtig jaar geleden een golf van enthousiasme en strijdbaarheid doorheen de Europese arbeidsklasse rolde. De Russische revolutie had de doodsklokken
ingeluid voor het kapitalisme en het socialisme was binnen handsbereik. Maar
de leidinggevende figuren van de Europese arbeidersbeweging dachten er anders
over. Ze vreesden de revolutie. In Duitsland, waar vijf opeenvolgende algemene
stakingen het land lam legden, werden Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht
koudbloedig vermoord in opdracht van de SPD-leiding. In plaats van socialisme,
kwam met Hitler de zwartste reactie aan de macht, in plaats van een wereld van
vrede en voorspoed kwam Wereldoorlog II.
Met de bevrijding traden in de meeste Europese landen
linkse regeringen aan, niet zelden versterkt door de Communistische Partij.
Ook toen dachten velen dat het socialisme achter de hoek gluurde. Maar de
socialistische leiders lieten de macht over aan het kapitaal en verleenden het
wereldkapitalisme een nieuwe ademruimte. Ook gedurende de economische opleving
van de daaropvolgende vijfentwintig jaar bleef het socialistisch perspectief
in de hoofden van velen. In ‘ontwikkelingslanden’ traden ‘communistische
regeringen’ aan (Mao, Castro
), in mei 68 stond Frankrijk aan de rand van
de socialistische revolutie, in Portugal ’74 titelde de Financial Times dat het kapitalisme dood was in Portugal, in Chili had Allende, die zichzelf als
marxist bestempelde, de presidentsverkiezingen gewonnen
Ook België liet
zich met de Koningskwestie, de Grote Staking tegen de Eenheidswet (60-61) en
de wilde stakingsgolf in het begin van de jaren ’70 niet onbetuigd. Nee,
socialisme bleef continu op het hoofdmenu staan, en dat veranderde niet in de
daaropvolgende crisisjaren van ’74-75 en ’80-81.
De economische opleving van de jaren ’80, de val van het
stalinisme aan het eind van dat decennium en de nieuwe boom van de jaren ’90
hebben het socialistisch perspectief evenwel een grote oplawaai bezorgd. Wie
vandaag spreekt over socialisme, wordt vanachter de schouder getaxeerd op de
plaats waar zijn vliegende schotel staat. Socialisme hoort thuis in hetzelfde
vocabularium als ‘grammofoonplaat’, ‘telexmachine’, ‘stoommachine’
of ‘jarretelles’. Hetzelfde geldt voor ander socialistisch jargon zoals
‘kameraad’, ‘proletariaat’, ‘arbeidersklasse’ etc. De enige
plaatsen waar je die termen nog hoort zijn socialistische bastions,
vakbondskernen en
de gespecialiseerde financiële pers.
Socialisme? Maar meneer, we leven vandaag in de digitale
economie. De wereld van e-business, het world wide web en ITC. Dat kan goed
zijn, maar ondertussen vond begin dit jaar een klassieke socialistische
revolutie plaats in Ecuador, vreest Uncle Sam zienderogen een
machtsovername door de guerrilla’s in Colombia, ‘dreigt’ na Venezuela
ook in Peru een populist met een zeer linkse (socialistische) retoriek aan de
macht te komen. Ja, in Latijns Amerika, maar hier? Wel, in de rijke Westerse
landen wordt nog niet meteen gezinspeeld op socialisme, maar het kapitalisme
staat wel steeds meer onder vuur. Het besef dat alles moet wijken voor de belangen van het grootkapitaal veroorzaakt zowel in de VS als in Europa en
Japan steeds meer verzet en kritiek. De politieke uitdrukking ervan
weerspiegelt zich op verschillende manieren. Het discours van de
presidentskandidaten in de VS is veelzeggend: de kandidaten die de meest
sociale accenten leggen, hebben het meest succes. In Griekenland nam de
rechtse oppositie de socialistische regering op de korrel vanwege haar
aanvallen op de sociale verworvenheden. In Frankrijk gaat Chirac dezelfde toer
op. De wereld op zijn kop! In België profiteren de Groenen van hun
anti-establishment en ja, anti-systeem houding, niet de SP, de rode draad met
de vorige regering, die in de peilingen verder blijft zaken, ondanks haar
electoraal dieptepunt bij de laatste verkiezingen.
“Het maatschappelijk zijn bepaalt het bewustzijn”.
Deze stelling van Karl Marx is nog altijd brandend actueel. Want zie je,
socialisme is geen concept, uitgewerkt in studiekamers van intellectuelen.
Socialisme is geboren uit de noodzaak te vechten tegen de onrechtvaardigheden
en de onmenselijkheid van het kapitalisme. De strijd kwam eerst, het concept
later. Gebeurtenissen (economische groei, val van het ‘communisme’) hebben
het bewustzijn onder de werkende bevolking teruggeslagen. Daarom komt bij
velen de terminologie die we in dit blad blijven gebruiken oubollig over.
Nieuwe gebeurtenissen zullen het bewustzijn opnieuw doen veranderen. En dat
hoeft niet geleidelijk te gebeuren. Een nieuwe crash, een nieuwe oorlog, ja,
een nieuwe Dutroux kan morgen al voor een omslag zorgen.
1 Mei is dan ook geen herdenkingsfeest van vervlogen
gevechten. Het is hét strijdfeest voor een betere wereld voor morgen. Of is
er geen onrechtvaardigheid meer in de wereld misschien?
